การพัฒนารูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและความต้องการ พัฒนาและทดลองใช้รูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน และประเมินความพึงพอใจของเด็กปฐมวัย ดำเนินการวิจัย 4 ระยะ โดยสัมภาษณ์ครู 25 คน ให้ผู้ทรงคุณวุฒิ 5 คนประเมินรูปแบบ และทดลองกับเด็กชั้นปฐมวัยปีที่ 1 จำนวน 15 คน ผลพบว่า รูปแบบ 4R-C Model มีความเหมาะสมระดับมาก เด็กมีคะแนนทักษะชีวิตหลังจัดประสบการณ์สูงกว่าก่อนจัดประสบการณ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และมีความพึงพอใจระดับมาก ประโยชน์ที่ได้รับคือ ครูมีแนวทางจัดประสบการณ์ที่เป็นระบบและเหมาะสมกับวัย เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิตของเด็กผ่านการเล่นบทบาทสมมุติและการเรียนรู้ร่วมกัน

ชื่อเรื่อง การพัฒนารูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน
เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1
ผู้วิจัย นางพิณผกา แก่นอาษา
ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการพิเศษ
สังกัด ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดใต้พระเจ้าใหญ่องค์ตื้อ สำนักการศึกษา เทศบาลนครอุบลราชธานี
จังหวัดอุบลราชธานี กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย
ปีที่วิจัย 2567

บทคัดย่อ

การพัฒนารูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและความต้องการในการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน พัฒนารูปแบบการจัดประสบการณ์ ทดลองใช้รูปแบบการจัดประสบการณ์ และประเมินความพึงพอใจของเด็กที่มีต่อรูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 โดยดำเนินการวิจัยระยะที่ 1 ศึกษาข้อมูลด้านเอกสารและสัมภาษณ์ครูผู้สอนปฐมวัย จำนวน 25 คน ด้วยแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 ท่าน โดยการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ คือแบบประเมินความเหมาะสม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 กลุ่มตัวอย่าง คือ เด็กชายและหญิง อายุ 3-4 ปี ซึ่งกำลังศึกษาในระดับปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1/4 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2567 จำนวน 15 คน โดยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบกลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ คือ รูปแบบการจัดประสบการณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าที ระยะที่ 4 กลุ่มตัวอย่าง คือ เด็กชายและหญิง อายุ 3-4 ปี ซึ่งกำลังศึกษาในระดับปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1/4 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2567 จำนวน 15 คน โดยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบกลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัย พบว่า
1. ผลการศึกษาปัญหาและความต้องการในการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 พบว่า ปัญหาเด็กบางคนยังขาดทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น ไม่รอคอย แย่งอุปกรณ์ ไม่ยอมรับความคิดเห็นของเพื่อน ขาดความกล้าแสดงออก ความมั่นใจ ทักษะการสื่อสาร การแบ่งปัน การแก้ปัญหา การควบคุมอารมณ์ ความสามารถและพัฒนาการแตกต่างกัน การจัดกิจกรรมยังขาดความต่อเนื่องและโครงสร้างที่ชัดเจน เน้นครูเป็นศูนย์กลาง การเชื่อมโยงกิจกรรมกับการพัฒนาทักษะชีวิตยังไม่เด่นชัด รวมทั้งมีข้อจำกัดด้านสื่อ อุปกรณ์ และเวลาในการจัดกิจกรรม ครูและผู้เกี่ยวข้องต้องการรูปแบบการจัดประสบการณ์ที่มีขั้นตอนชัดเจน เข้าใจง่าย สามารถนำไปใช้ได้จริง และช่วยส่งเสริมทักษะชีวิตของเด็กอย่างเป็นระบบ พร้อมทั้งมีคู่มือ แผนการสอน ตัวอย่างกิจกรรม และเครื่องมือประเมินที่ชัดเจน ใช้งานสะดวก ยืดหยุ่น และเหมาะสมกับบริบทของสถานศึกษา
2. การพัฒนารูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 พบว่า รูปแบบการจัดประสบการณ์ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) หลักการของรูปแบบการจัดประสบการณ์ 2) เป้าหมายและวัตถุประสงค์ 3) กระบวนการจัดประสบการณ์ 4R-C Model 3.1) ขั้นนำเข้าสู่กิจกรรม 3.2) ขั้นการร่วมทำและมีปฏิสัมพันธ์ 3.2.1) ขั้นเตรียมความพร้อม 3.2.2) ขั้นสาธิต 3.2.3) ขั้นฝึก 3.2.4) ขั้นแสดง 3.3) ขั้นการสะท้อนและสรุป 3.4) ขั้นการยกย่องและสร้างแรงจูงใจ 4) การนำรูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ไปใช้ และ 5) การวัดและประเมินผล ซึ่งผลการประเมินความเหมาะสมของรูปแบบการจัดประสบการณ์จากผู้ทรงคุณวุฒิ พบว่า มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก (X-bar = 4.39, S.D. = 0.58)
3. ผลการทดลองใช้รูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 พบว่า เด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 ก่อนและหลังการจัดประสบการณ์ตามรูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือโดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
4. ผลการประเมินความพึงพอใจของเด็กที่มีต่อรูปแบบการจัดประสบการณ์แบบร่วมมือ โดยใช้บทบาทสมมุติเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะชีวิต สำหรับเด็กปฐมวัย ชั้นปฐมวัยปีที่ 1 พบว่า โดยรวมมีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก (X-bar = 2.72, S.D. = 0.45)

คำสำคัญ: รูปแบบการจัดประสบการณ์, ร่วมมือ, บทบาทสมมุติ, ทักษะชีวิต